Kielce · od 2016Reakcje na stres
Czy dyskomfort, który się pojawia w reakcji na zdarzenie stresujące trzeba leczyć?
Nie zawsze, choć niekiedy jest to wskazane, a nawet konieczne.
Wszystko zależy od siły i przewlekłości czynnika stresującego oraz naszej indywidualnej podatności na stres.
Zaburzenie adaptacyjne
Możesz o nim myśleć gdy dyskomfort pojawia się w reakcji na chociażby przeprowadzkę do innej miejscowości, zmianę szkoły, niezdany egzamin, zdradę przez partnera, problemy finansowe. Z takimi stresorami możesz sobie z czasem poradzić, ale również mogą się one stać przyczyną przewlekłego niepokoju, przygnębienia czy złości. Z tego powodu możesz mieć trudności z wykonywaniem obowiązków w pracy czy szkole.
Reakcje na szczególnie silne stresory
Są sytuacje, które u prawie każdego z nas wywołają bardzo silną reakcję. Może byłeś świadkiem czyjejś gwałtownej śmierci, byłeś uczestnikiem wypadku samochodowego z ofiarami śmiertelnymi, może byłeś porwany, przetrzymywany, może dokonano na Tobie gwałtu, byłeś świadkiem morderstwa… Są to bardzo silne bodźce.
Początkowo możesz czuć się oszołomiony, może nie docierać do Ciebie co się wydarzyło, co inni mówią. Potem narastają inne objawy. Pojawia się smutek, niezdolność do przeżywania pozytywnych emocji, szczęścia, dziwne wrażenie obcości otoczenia czy nawet swojego ciała. Możesz mieć problemy z odtworzeniem sobie zdarzenia, możesz – również natrętnie – w myślach do niego powracać. Cierpisz nawet we śnie – dręczą Cię koszmary. Czasem na jawie masz wrażenie, że przeżywasz to od nowa. Cały czas nie czujesz się spokojny, masz problemy ze snem. Możesz stać się rozdrażniony, wybuchowy.
Takie przeżycia wymagają szybkiej i intensywnej pomocy psychologa/psychoterapeuty. Jeśli wynikające z nich objawy się przedłużają, warto również pomyśleć o wsparciu farmakologicznym.
Kiedy stres staje się zaburzeniem
Stres jest naturalną reakcją na obciążenie i sam w sobie nie wymaga leczenia. O zaburzeniu mówimy wtedy, gdy reakcja na trudne wydarzenie jest nieproporcjonalnie silna, przedłuża się albo uniemożliwia powrót do wcześniejszego funkcjonowania.
W tej grupie mieszczą się różne rozpoznania: ostra reakcja na stres, zaburzenia adaptacyjne, zespół stresu pourazowego (PTSD), a także stany wyczerpania związane z długotrwałym przeciążeniem — potocznie nazywane wypaleniem.
Ostra reakcja na stres i zaburzenia adaptacyjne
Ostra reakcja na stres pojawia się bezpośrednio po zdarzeniu o dużym ładunku emocjonalnym. Może przybrać postać pobudzenia i chaotycznej aktywności albo przeciwnie — odrętwienia, zawężenia kontaktu z otoczeniem, poczucia nierealności. Zwykle ustępuje w ciągu kilku dni.
Zaburzenia adaptacyjne rozwijają się w odpowiedzi na istotną zmianę życiową: utratę pracy, rozstanie, chorobę własną lub bliskiej osoby, przeprowadzkę, żałobę. Objawy — obniżony nastrój, lęk, drażliwość, zaburzenia snu, trudność w wykonywaniu obowiązków — są zrozumiałe w kontekście sytuacji, ale przekraczają to, co pozwala normalnie funkcjonować.
Zrozumiałość przyczyny nie oznacza, że pomoc jest zbędna. Wsparcie w tym okresie skraca czas trudności i zmniejsza ryzyko przejścia w przewlekłą depresję.
Zespół stresu pourazowego (PTSD)
PTSD rozwija się po doświadczeniu lub byciu świadkiem zdarzenia zagrażającego życiu albo integralności — wypadku, przemocy, katastrofy, nagłej śmierci bliskiej osoby. Objawy utrzymują się dłużej niż miesiąc i układają w charakterystyczny wzorzec:
- Ponowne przeżywanie — natrętne wspomnienia, koszmary senne, tak zwane flashbacki, w których zdarzenie wraca z intensywnością teraźniejszości.
- Unikanie — omijanie miejsc, osób i rozmów przypominających o zdarzeniu, wypieranie wspomnień.
- Nadmierne pobudzenie — czujność, wzmożona reakcja na bodźce, drażliwość, bezsenność, trudności z koncentracją.
- Zmiany w myśleniu i nastroju — poczucie winy, wyobcowanie, utrata zaufania, przekonanie o trwałym uszkodzeniu.
PTSD nie jest oznaką słabości ani braku odporności. Jest reakcją układu nerwowego na doświadczenie, które przekroczyło jego możliwości przetworzenia — i podlega leczeniu.
Przewlekłe przeciążenie i wypalenie
Nie każdy problem związany ze stresem ma źródło w pojedynczym zdarzeniu. Długotrwałe obciążenie — pracą, opieką nad chorym bliskim, trudną sytuacją rodzinną — prowadzi do stopniowego wyczerpania.
Typowe objawy to utrzymujące się zmęczenie nieustępujące po odpoczynku, dystans i cynizm wobec obowiązków, spadek poczucia skuteczności, dolegliwości somatyczne i zaburzenia snu. Stan ten bywa bagatelizowany jako „gorszy okres”, a stanowi istotny czynnik ryzyka depresji i zaburzeń lękowych.
Jak leczymy
Postępowanie zależy od rozpoznania i czasu, jaki upłynął od zdarzenia.
- Psychoterapia — w PTSD podstawą są metody skoncentrowane na traumie, w tym terapia poznawczo-behawioralna z elementami pracy nad wspomnieniem zdarzenia. W zaburzeniach adaptacyjnych i wypaleniu praca dotyczy przede wszystkim strategii radzenia sobie, granic i odbudowy zasobów.
- Leczenie psychiatryczne — stosowane, gdy nasilenie objawów utrudnia podjęcie psychoterapii lub gdy dołącza się depresja albo nasilone zaburzenia snu.
W bezpośrednim okresie po zdarzeniu traumatycznym nie zawsze rozpoczyna się terapię ukierunkowaną na traumę — u wielu osób objawy ustępują samoistnie. Priorytetem jest wtedy stabilizacja, sen i wsparcie otoczenia.
Wizyta w Kielcach lub online
Przyjmujemy przy ul. Żelaznej 33/3 oraz ul. Mielczarskiego 10 w Kielcach, bez skierowania. Aktualne stawki: cennik. Dostępna jest również wizyta online.
Jeżeli jesteś w kryzysie i potrzebujesz rozmowy natychmiast — zadzwoń pod numer 112 lub na całodobowe Centrum Wsparcia: 800 70 22 22.
Kontakt: 508 143 296, 539 141 856, recepcja@cldl.pl lub formularz kontaktowy.
Najczęstsze pytania
Ile czasu po trudnym wydarzeniu warto poczekać przed zgłoszeniem się?
Jeśli objawy są bardzo nasilone lub uniemożliwiają funkcjonowanie, nie trzeba czekać wcale. Przy łagodniejszym przebiegu wiele reakcji ustępuje w ciągu kilku tygodni; utrzymywanie się ich dłużej niż miesiąc jest wskazaniem do konsultacji.
Czy trzeba opowiadać o traumie na pierwszej wizycie?
Nie. Tempo pracy ustala się indywidualnie, a szczegółowe omawianie zdarzenia następuje dopiero wtedy, gdy pacjent jest na to gotowy.
Czy PTSD może pojawić się długo po zdarzeniu?
Tak, objawy bywają opóźnione o miesiące, a niekiedy lata.
Czy wypalenie zawodowe to choroba?
Wypalenie opisywane jest jako zjawisko związane z pracą, a nie odrębna jednostka chorobowa. Nie zmienia to faktu, że wymaga reakcji — nieleczone zwiększa ryzyko depresji.
Treści na tej stronie mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu i sposobie leczenia decyduje lekarz podczas wizyty.
